Mục lục · 7 mục
Họ Khúc, chữ Hán viết là 曲, gắn với một bước ngoặt trong lịch sử dân tộc: đầu thế kỷ X, Khúc Thừa Dụ, một hào trưởng ở Hồng Châu, đã giành quyền tự chủ từ tay nhà Đường, và hai đời con cháu ông tiếp tục giữ quyền đó.[1][2] Bài này tóm lược những gì sử sách và các nguồn tin cậy nói về họ Khúc, đền thờ ở quê Cúc Bồ và một vài lời khuyên khi lập gia phả họ Khúc.
Nguồn gốc họ Khúc
Chữ Hán của họ Khúc
Họ Khúc viết là 曲. Họ này có ở Việt Nam, Trung Quốc, Hàn Quốc và Triều Tiên; ở Trung Quốc, khoảng 0,06% người Hán mang họ Khúc.[1]
Dòng họ Khúc ở Hồng Châu
Theo Wikipedia tiếng Việt, Khúc Thừa Dụ (曲承裕) người Hồng Châu, vùng đất sau này thuộc Ninh Giang, Hải Dương.[3] Trang du lịch của tỉnh Hải Dương gọi ông là một hào trưởng quê ở Cúc Bồ.[4] Wikipedia tiếng Anh cũng mô tả ông là thủ lĩnh của một dòng họ địa phương, và các đời họ Khúc là những thủ lĩnh bản địa nối nhau cai quản Tĩnh Hải quân.[2]
Chúng tôi chưa tìm được tài liệu đáng tin cậy nói về nguồn gốc xa hơn của họ Khúc trước thời Khúc Thừa Dụ, nên không nêu ở đây.
Ba đời họ Khúc giữ quyền tự chủ
Khúc Thừa Dụ. Năm 905, ông tiến vào thành Đại La, giành quyền tự chủ. Năm 906, vua Đường gia phong cho ông chức Đồng bình chương sự. Ông mất ngày 23 tháng 7 năm 907, nhưng quyền tự chủ đã được xác lập.[4] Sử sau gọi ông là Khúc Tiên Chủ.[3]
Khúc Hạo. Ông là con Khúc Thừa Dụ, lên nối nghiệp cha.[4] Theo Wikipedia tiếng Việt, ông sinh ở làng Cúc Bồ; sử chép chính sự thời ông "cốt chuộng khoan dung, giản dị, nhân dân đều được yên vui". Ông bình quân thuế ruộng, tha bỏ lực dịch, lập sổ hộ khẩu, và chia đặt các cấp lộ, phủ, châu, giáp, xã.[5] Wikipedia ghi ông mất năm 917, còn bài trên trang du lịch Hải Dương có chỗ ghi năm 911, nên năm mất của ông chưa thống nhất giữa các nguồn.[5][4]
Khúc Thừa Mỹ. Ông là con Khúc Hạo, lên thay cha. Ông không thần phục nhà Nam Hán mà hướng về nhà Hậu Lương; về sau quân Nam Hán sang đánh và bắt ông. Wikipedia tiếng Anh ghi việc này năm 930, trong khi trang du lịch Hải Dương ghi năm 923.[2][4]
Theo trang du lịch Hải Dương, sự nghiệp của họ Khúc là nền tảng cho thắng lợi của Dương Diên Nghệ (năm 931) và chiến thắng Bạch Đằng của Ngô Quyền (năm 938).[4] Bạn có thể đọc thêm về họ Dương và họ Ngô.
Họ Khúc ở Việt Nam ngày nay
Họ Khúc không phải họ đông người: họ này không có trong nhóm 13 họ đông nhất (từ khoảng 1% dân số trở lên) trong thống kê của PGS.TS Lê Trung Hoa.[6] Chúng tôi chưa tìm được số liệu đáng tin cậy về số người mang họ Khúc hay nơi họ sống tập trung, nên không nêu ở đây.
Đền thờ Khúc Thừa Dụ ở Cúc Bồ
Đền thờ Khúc Thừa Dụ nằm ở thôn Cúc Bồ, trước đây thuộc xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương.[4] Sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, Báo Văn Hóa ghi đền ở thôn Cúc Bồ, xã Khúc Thừa Dụ, thành phố Hải Phòng.[7] Ngày 02/01/2004, UBND tỉnh Hải Dương quyết định xây dựng đền, với tổng kinh phí gần 30 tỷ đồng. Trong đền có ba pho tượng đồng thờ Khúc Thừa Dụ, Khúc Hạo và Khúc Thừa Mỹ, tổng trọng lượng hơn 5 tấn.[4] Đền khởi công năm 2004, khánh thành năm 2009 và được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 2014.[7] Wikipedia tiếng Việt ghi ngày khánh thành là 11/9/2009.[3]
Lễ hội đền gắn với ngày mất của Khúc Thừa Dụ. Năm 2026, lễ hội tưởng niệm 1.119 năm ngày mất của ông diễn ra từ ngày 31/8 đến 2/9; cũng trong năm này, UBND thành phố Hải Phòng công nhận đền là điểm du lịch của thành phố.[7]
Chúng tôi chưa tìm được tài liệu đáng tin cậy về nhà thờ họ Khúc của các chi họ hiện nay.
Nhân vật lịch sử tiêu biểu
Các nguồn chúng tôi đọc được chủ yếu nói về ba đời họ Khúc thời tự chủ:
- Khúc Thừa Dụ (mất năm 907): hào trưởng Hồng Châu, giành quyền tự chủ năm 905, được nhà Đường phong Đồng bình chương sự năm 906; sử gọi là Khúc Tiên Chủ.[3][4]
- Khúc Hạo (mất khoảng năm 917): con Khúc Thừa Dụ, người tiến hành cải cách thuế, lực dịch và bộ máy hành chính; sử gọi là Khúc Trung Chủ.[5]
- Khúc Thừa Mỹ (thế kỷ X): con Khúc Hạo, đời cuối của họ Khúc thời tự chủ, bị quân Nam Hán bắt.[2][4]
Câu hỏi thường gặp
Họ Khúc có phải gốc Hoa không?
Họ 曲 có ở Trung Quốc,[1] nhưng Khúc Thừa Dụ được các nguồn mô tả là thủ lĩnh một dòng họ địa phương, hào trưởng quê Cúc Bồ.[2][4] Chúng tôi chưa tìm được tài liệu đáng tin cậy về nguồn gốc xa hơn của họ này.
Người họ Khúc ngày nay có phải con cháu Khúc Thừa Dụ?
Chúng tôi chưa tìm được tài liệu đáng tin cậy nào xác nhận hay bác bỏ điều này cho các dòng họ Khúc hiện nay. Mỗi chi họ cần dựa vào gia phả, bia mộ và lời kể của các cụ trong họ.
Đền thờ Khúc Thừa Dụ ở đâu?
Ở thôn Cúc Bồ, trước thuộc xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, tỉnh Hải Dương; nay thuộc xã Khúc Thừa Dụ, thành phố Hải Phòng.[4][7] Đền thờ cả ba đời họ Khúc: Khúc Thừa Dụ, Khúc Hạo và Khúc Thừa Mỹ.[7]
Lập gia phả họ Khúc
Khi lập gia phả họ Khúc, hãy ghi rõ làng gốc, vị tổ đầu tiên mà chi mình biết chắc và các nơi con cháu đã chuyển đến. Nếu gia đình có lời truyền là dòng dõi Khúc Thừa Dụ, hãy ghi lại kèm tên người kể và đánh dấu "theo lời truyền" cho đến khi có tư liệu đối chiếu. Cách ghi chép từng bước có trong bài Cách lập gia phả dòng họ.
Nguồn tham khảo
- Khúc (họ) — Wikipedia tiếng Việt
- Khúc family — Wikipedia tiếng Anh
- Khúc Thừa Dụ — Wikipedia tiếng Việt
- Đền thờ Khúc Thừa Dụ — Du lịch Hải Dương, 2011
- Khúc Hạo — Wikipedia tiếng Việt
- Tại sao ở Việt Nam, số người mang họ Nguyễn nhiều nhất? — Lê Trung Hoa, Khoa Văn học và Ngôn ngữ học, ĐH KHXH&NV TP.HCM, 2016
- Đền thờ Khúc Thừa Dụ được công nhận là Điểm du lịch TP Hải Phòng — Báo Văn Hóa, 2026
Thông tin tổng hợp từ các nguồn công khai, có ghi nguồn. Nếu bạn có tư liệu bổ sung hoặc cần đính chính, xin gửi về lienhe@hominh.com.
Cập nhật: