Mục lục · 7 mục
Vương là họ có mặt ở Việt Nam, Trung Quốc và bán đảo Triều Tiên.[1] Ở Việt Nam, họ Vương có mặt ở nhiều vùng và nhiều cộng đồng; dòng họ Vương người H'Mông ở Đồng Văn (Hà Giang) còn để lại một tòa dinh thự đã được xếp hạng di tích quốc gia. Bài này tóm tắt những gì các nguồn đáng tin cậy ghi lại về chữ Hán, nguồn gốc và các nhân vật họ Vương.
Nguồn gốc họ Vương
Họ Vương viết bằng chữ Hán là 王. Theo từ điển Hán Việt, chữ này nghĩa là vua, tước vương, và cũng là một họ.[2]
Ở Trung Quốc, họ Vương (đọc là Wáng) có nhiều nguồn gốc khác nhau. Truyền thuyết thường kể rằng con cháu một số dòng vua chúa thời cổ, sau khi mất ngôi hay mất tước, đã lấy chữ Vương làm họ để ghi nhớ gốc gác của mình. Ví dụ được nhắc nhiều là hậu duệ của Thái tử Tấn, con vua Linh nhà Chu, và hậu duệ quý tộc nước Tề sau khi nước này bị nhà Tần diệt.[3] Ở bán đảo Triều Tiên, Vương là họ của hoàng tộc nhà Cao Ly (Goryeo).[3][1]
Những câu chuyện trên thuộc về họ Vương bên Trung Quốc và Triều Tiên. Chữ "vua" trong tên họ không có nghĩa người họ Vương ở Việt Nam là dòng dõi vua chúa. Mỗi dòng họ Vương có thủy tổ và quê gốc riêng, cần căn cứ vào gia phả của chính dòng họ.
Họ Vương ở Việt Nam ngày nay
Bài này không nêu tỷ lệ phần trăm người mang họ Vương, vì chưa tìm được số liệu có nguồn rõ ràng.
Họ Vương có mặt ở nhiều vùng và nhiều cộng đồng khác nhau. Ở Hà Nội, làng Văn Trì là quê của Vương Duy Trinh, một vị quan triều Nguyễn.[4] Ở cực bắc, dòng họ Vương người H'Mông ở Đồng Văn (Hà Giang cũ) nổi tiếng với cha con Vương Chính Đức và Vương Chí Sình, thường được gọi là "vua Mèo".[5][6] Ở phía Nam, học giả Vương Hồng Sển sinh ở Sóc Trăng.[7]
Dinh thự và các chi họ Vương tiêu biểu
Địa danh dưới đây ghi theo nguồn tại thời điểm đưa tin; sau đợt sắp xếp đơn vị hành chính năm 2025, tên xã, huyện, tỉnh ở một số nơi đã thay đổi.
- Dinh thự họ Vương (Hà Giang cũ, nay thuộc Tuyên Quang): ở thung lũng Sà Phìn, huyện Đồng Văn, là nơi ở và làm việc của cha con Vương Chính Đức và Vương Chí Sình. Năm 1993, dinh thự được công nhận là di tích quốc gia với tên gọi "Khu di tích văn hóa nghệ thuật lịch sử Nhà Vương".[5][8] Theo Báo Văn hóa, công trình khởi công năm 1898 và hoàn thành năm 1903 (có tài liệu ghi năm 1907), kết hợp kiến trúc Vân Nam (Trung Quốc), kiến trúc Pháp và kỹ thuật xây đá truyền thống của người Mông.[5][9]
- Nhà cổ của Vương Hồng Sển (TP. Hồ Chí Minh): ở số 9/1 Nguyễn Thiện Thuật, quận Bình Thạnh, nơi ông sống gần nửa thế kỷ. Ông hiến tặng ngôi nhà cùng bộ sưu tập cổ vật cho Nhà nước; ngôi nhà được thành phố công nhận di tích năm 2003.[7]
Nhân vật lịch sử tiêu biểu
- Vương Chính Đức (mất năm 1947; năm sinh được ghi là 1865 hoặc 1867): thủ lĩnh người H'Mông ở vùng Đồng Văn, được gọi là "vua Mèo"; cùng con trai Vương Chí Sình xây dinh thự họ Vương ở Sà Phìn.[6][5]
- Vương Duy Trinh: quan triều Nguyễn, người làng Văn Trì (Hà Nội), từng làm Tổng đốc Quảng Nam, Tổng đốc Thanh Hóa; tác giả nhiều sách về Thanh Hóa như "Thanh Hóa kỉ thắng" (1903), "Thanh Hóa quan phong".[4]
- Vương Hồng Sển (1902–1996): học giả, nhà sưu tầm cổ vật, từng phụ trách Viện Bảo tàng Quốc gia ở Sài Gòn (1948–1964); tác giả "Sài Gòn năm xưa", "Thú chơi cổ ngoạn", "Tự vị tiếng Việt miền Nam".[7]
- Anh Thơ – Vương Kiều Ân (1918–2005; có tài liệu ghi năm sinh khác): nhà thơ thuộc phong trào Thơ mới, sinh ở Ninh Giang (Hải Dương), tác giả tập thơ "Bức tranh quê", được giải khuyến khích của Tự Lực văn đoàn năm 1939.[10]
Câu hỏi thường gặp
Họ Vương có phải gốc Hoa không?
Chữ 王 của họ Vương cũng là chữ của họ Wáng ở Trung Quốc, và các truyền thuyết về nguồn gốc ở trên là chuyện của họ Vương bên đó.[3] Ở Việt Nam, họ Vương có ở nhiều vùng và nhiều cộng đồng, từ làng Văn Trì ở Hà Nội[4] đến dòng họ Vương người H'Mông ở Đồng Văn,[5] nên không thể nói chung cho mọi dòng họ. Muốn biết gốc gác, cần đọc gia phả và bia ký của chính dòng họ mình.
Dinh thự họ Vương ở đâu?
Dinh thự họ Vương nằm ở thung lũng Sà Phìn, huyện Đồng Văn, tỉnh Hà Giang (theo địa danh trước năm 2025; nay thuộc Tuyên Quang). Công trình khởi công năm 1898, hoàn thành năm 1903 theo Báo Văn hóa (có tài liệu ghi 1907), và được công nhận di tích quốc gia năm 1993.[5][9][8]
Chữ Vương trong họ có nghĩa là gì?
Chữ 王 nghĩa là vua, tước vương.[2] Tuy vậy, đây chỉ là nghĩa của chữ Hán; mang họ Vương không có nghĩa là thuộc dòng dõi vua chúa.
Lập gia phả họ Vương
Vì họ Vương có ở nhiều vùng và nhiều cộng đồng, khi lập gia phả hãy ghi rõ dân tộc, quê gốc của thủy tổ và tên chi, phái của dòng mình. Với các gia đình người H'Mông, nên ghi cả tên gọi theo tiếng H'Mông bên cạnh tên viết theo tiếng Việt, như cách Wikipedia ghi tên Vương Chính Đức là Vaj Tsoov Loom.[6] Các bước cụ thể có trong bài Cách lập gia phả dòng họ.
Nguồn tham khảo
- Vương (họ) — Wikipedia tiếng Việt
- Tra từ: 王 - Từ điển Hán Nôm — Thi Viện (Từ điển Thiều Chửu, Trần Văn Chánh)
- Wang (surname) — Wikipedia tiếng Anh
- Vương Duy Trinh — Wikipedia tiếng Việt
- Bên trong dinh thự trăm năm tuổi của Vua Mèo ở cao nguyên đá Tuyên Quang — Báo Văn hóa, 2026
- Vua Mèo — Wikipedia tiếng Việt
- Vương Hồng Sển — Wikipedia tiếng Việt
- Dinh thự vua Mèo ở Hà Giang — VnExpress, 2013
- Dinh thự họ Vương — Wikipedia tiếng Việt
- Anh Thơ (nhà thơ) — Wikipedia tiếng Việt
Thông tin tổng hợp từ các nguồn công khai, có ghi nguồn. Nếu bạn có tư liệu bổ sung hoặc cần đính chính, xin gửi về lienhe@hominh.com.
Cập nhật: